پرسش «اختلالات اضطرابی چیست؟» نقطه آغاز درک یکی از گسترده ترین و پیچیده ترین اختلالات روانی است. اختلالات اضطرابی زمانی شکل می گیرند که واکنش طبیعی اضطراب از حالت سازگار خارج می شود و شدت و تداوم آن عملکرد روزمره را مختل می کند. در شرایط طبیعی، اضطراب به عنوان یک مکانیسم محافظتی عمل می کند و فرد را برای رویارویی با تهدید آماده می سازد، اما هنگامی که این واکنش شدت پیدا کرده و به طور مداوم تکرار می شود، بدن و ذهن قادر به بازگشت به حالت تعادل نمی مانند و فرد دچار اختلال اضطرابی می شود.
این مقاله تلاش می کند با بررسی انواع اختلالات اضطرابی، شدت علائم، نشانههای جسمی و روانی و روشهای درمان، مسیر آگاهی و اقدام درمانی را واضح و روشن کند.
جهت دریافت نوبت با کلینیک یاد می توانید با شماره 02188678974 تماس حاصل نمایید.
فهرست مطالب
اختلالات اضطرابی چیست؟
اختلالات اضطرابی گروهی از اختلالهای روانیاند که با ترس، نگرانی شدید و اضطراب مداوم مشخص می شوند. این اضطراب معمولاً فراتر از رویداد واقعی است و کنترل آن برای فرد دشوار می شود. پیامد آن می تواند مشکلات جسمی، تنش ذهنی و رفتارهای اجتنابی باشد. در سالهای اخیر، پژوهشهای گسترده روان شناختی و علوم اعصاب نشان دادهاند که این اختلالها نه تنها نظام هیجانی فرد را درگیر می کنند بلکه الگوهای فعالیت مغزی، سیستم خودکار بدن و کیفیت ارتباطات بین فردی را نیز تغییر می دهند. به همین دلیل، شناخت دقیق این اختلالات و بررسی تفاوت آنها با نگرانیهای معمول اهمیت زیادی دارد.
انواع اختلالات اضطرابی از نظر شدت
اختلالهای اضطرابی بسته به میزان تأثیرگذاری بر زندگی فرد می توانند در سه سطح ظاهر شوند:
1. اضطراب خفیف
در این حالت، فرد هنوز قادر است فعالیتهای روزانه را انجام دهد، اما نگرانیها دائماً ذهن او را مشغول می کنند و در برخی موارد یک تنش پس زمینه برای او وجود دارد.
2. اضطراب مزمن
اضطراب در این مرحله پایدار و طولانی مدت است، علائم جسمی بیشتر دیده می شود و فرد به تدریج دچار فرسودگی ذهنی، کاهش تمرکز و افت عملکرد می شود.
3. اضطراب شدید
در این سطح، اضطراب به حملات پنیک، ناتوانی در کنترل افکار، اجتنابهای گسترده و اختلال جدی در عملکرد شخصی و اجتماعی منجر می شود. غالباً نیاز به درمان تخصصی فوری دارد.
انواع اختلالات اضطرابی
اختلالات اضطرابی تنها یک نوع از مشکلات روانی نیستند، بلکه مجموعه ای از اختلالات با ویژگیها، علائم و شدتهای متفاوت را شامل می شوند. هر نوع از این اختلالها الگوهای خاصی از ترس، نگرانی و اجتناب ایجاد می کند و تأثیر متفاوتی بر رفتار، جسم و ذهن فرد می گذارد. در ادامه، انواع آن معرفی می شوند تا تصویر جامعی از دامنه این اختلال ارائه شود.
- اختلال پنیک: با حملات ناگهانی وحشت، تپش قلب، تنگی نفس و احساس مرگ قریب الوقوع مشخص می شود. این حملات بدون هشدار آغاز می شوند و فرد دائماً از عود آنها می ترسد.
- آگورافوبیا: ترس از قرار گرفتن در مکانهایی که خروج یا دریافت کمک دشوار است. فرد ممکن است از فضاهای باز، وسایل حمل ونقل یا جمعیت اجتناب کند.
- فوبیای خاص: ترس شدید و غیرمنطقی نسبت به یک شیء یا موقعیت مشخص مانند ارتفاع، حیوانات یا خون که با قرار گرفتن در معرض محرک، اضطراب شدید ایجاد می کند.
- اضطراب اجتماعی: ترس از ارزیابی منفی توسط دیگران در موقعیتهای اجتماعی، به عنوان مثال فرد از صحبت کردن، غذا خوردن یا انجام فعالیتها در جمع اجتناب می کند.
- اضطراب فراگیر (GAD): نگرانی مداوم و کنترل ناپذیر درباره موضوعات روزمره که همراه با تنش عضلانی، بی قراری و مشکلات خواب خواهد بود.
- وسواس فکری – عملی (OCD): وجود افکار مزاحم و تکرارشونده (وسواسها) و انجام رفتارهای تکراری برای کاهش اضطراب (اجبارها) که این چرخه زمان و انرژی زیادی مصرف می کند.
- اضطراب موقعیتی: اضطراب مرتبط با موقعیتهای خاص مانند آزمون، سخنرانی، یا رانندگی که فرد در موقعیت مشخص علائم شدید تجربه می کند.
- اضطراب جدایی: ترس شدید از جدایی از افراد مهم زندگی؛ معمولاً در کودکان دیده می شود اما در بزرگسالان نیز می تواند بروز کند.
- موتیسم انتخابی: ناتوانی پایدار در صحبت کردن در موقعیتهای خاص اجتماعی باوجود توانایی تکلم در محیط راحت که غالباً در کودکان دیده می شود.
- اضطراب پس از سانحه (PTSD): پس از تجربه رویداد آسیب زا بروز می کند؛ با فلشبک، کابوس، اجتناب از یادآورها و برانگیختگی شدید همراه است.
علائم اختلال اضطرابی
اضطراب می تواند طیف گستردهای از نشانه ها را در سه حوزه جسمی، روانی و رفتاری ایجاد کند. در ادامه علائم اختلالات اضطرابی را به تفکیک دسته های ذکر شده بررسی می کنیم.
1. علائم جسمی اختلال اضطرابی
- تپش قلب، تعریق زیاد، لرزش
- تنگی نفس، احساس خفگی
- سرگیجه، سردرد، سوزن سوزن شدن اندامها
- درد قفسه سینه، تهوع، دل درد
- بی خوابی و اختلالات خواب
2. علائم روحی – روانی اختلال اضطرابی
- نگرانی مداوم و افکار مزاحم
- پیش بینی فاجعه و بدترین سناریو
- احساس بی قراری، تنش یا تحریک پذیری
- احساس گناه یا شرمساری
- ناتوانی در آرام سازی ذهن
3. علائم رفتاری اختلال اضطرابی
- اجتناب از موقعیتهای اضطرابزا
- کاهش بهره وری و تمرک ، برای ارزیابی دقیق میزان افت تمرکز ناشی از اضطراب، معمولاً از تست iva2 استفاده میشود.
- وابستگی بیش از حد یا انزوا
- رفتارهای تکراری برای کاهش تنش
- بی قراری حرکتی یا توقف فعالیتها
درمان اختلال اضطرابی
حال که دانستیم اختلالات اضطرابی چیست، در ادامه به بررسی روند درمان این اختلال می پردازیم. درمان اختلال های اضطرابی متنوع است و بسته به شدت، نوع اختلال و شرایط فرد انتخاب می شود. در بسیاری لز موارد، درمان بدون دارو نیز مؤثر است. انواع راههای درمان اختلال اضطرابی عبارتند از:
- روان درمانی
شامل درمانهای شناختی–رفتاری (CBT)، طرحواره درمانی، ACT و درمانهای مبتنی بر ذهنآگاهی.
- دارودرمانی
مصرف دارو تنها توسط روانپزشک و در اختلالات شدید یا مقاوم به درمان توصیه می شود.
- نوروتراپی
شامل روشهایی مانند تحریک الکتریکی مغز tdcs ، نورو فیدبک و LORETA که به تنظیم فعالیت مغزی کمک می کنند.
- درمانهای واقعیت مجازی (VR Therapy)
مخصوص فوبیا و اضطراب اجتماعی برای مواجهه کنترل شده می باشد.
- توانبخشی شناختی
برای مشکلات توجه، تمرکز و حافظه ناشی از اضطراب، با استفاده از نرمافزارهای تخصصی انجام می شود. پیشنهاد میکنیم مقاله توانبخشی شناختی و 5 خدمت مهم آن را مطالعه نمائید.
- بازی درمانی در کودکان
جایگزین روان درمانی کلامی و بسیار مؤثر برای کاهش اضطراب است.
- درمان ترکیبی
در بسیاری از بیماران، ترکیب رواندرمانی با نوروتراپی بهترین نتیجه را ایجاد می کند.
سؤال «آیا اختلالات اضطرابی درمان دارد؟» یکی از مهم ترین پرسشهایی است که افراد مبتلا و خانوادهها مطرح می کنند و پاسخ آن بدون تردید مثبت است؛ زیرا بیشتر انواع اختلال های اضطرابی با روان درمانی، مداخلات غیردارویی، نوروتراپی و در صورت لزوم دارودرمانی به طور مؤثر قابل درمان هستند.
