در این مقاله به بررسی این مطلب می پردازیم که tdcs چیست و چه کاربردهایی دارد. تحریک الکتریکی مغز یکی از روشهای نوین و غیرتهاجمی در ارتقای عملکرد شناختی و درمان اختلالات روان پزشکی و عصبی است. استفاده از جریان الکتریکی برای تأثیرگذاری بر فعالیت مغز سابقهای طولانی دارد. در قرن نوزدهم دانشمندان برای نخستین بار جریان مستقیم را برای تحریک عملکرد مغز به کار بردند.
اما شکل علمی و استاندارد امروزی تحریک الکتریکی مغز tdcs ازاوایل دهه 2000 مورد توجه گسترده قرار گرفت، زمانی که پژوهشگران دریافتند جریان مستقیم بسیار ضعیف قادر است «پتانسیل غشایی نورونها» را تنظیم کرده و موجب «تسهیل یا مهار انتقال سیناپسی» شود. از آن زمان تاکنون، این روش به عنوان یکی از ایمن ترین و پربازده ترین روشهای تحریک مغزی در پژوهشهای علوم اعصاب، روان پزشکی، نوروتراپی و توانبخشی عصبی استفاده شده است.
جهت دریافت نوبت با کلینیک یاد می توانید با شماره 02188678974 تماس حاصل نمایید.
فهرست مطالب
tdcs چیست؟
برای اینکه بدانیم tdcs چیست؟ باید اشاره کنیم که این روش یک تحریک غیرتهاجمی با جریان مستقیم است. در این روش، جریانی با شدت بسیار پایین (معمولاً ۱ تا ۲ میلیآمپر) از طریق دو الکترود روی پوست سر اعمال می شود. این جریان وارد مغز نمی شود، اما با تغییر پتانسیل غشایی نورونها، سطح تحریک پذیری آنها را بالا یا پایین می برد.
- تحریک آنودال: افزایش تحریکپذیری نورونی
- تحریک کاتودال: کاهش فعالیت نورونی و مهار نسبی
بنابراین tdcs نوعی تنظیم کننده فعالیت عصبی است که میتواند عملکرد شبکههای مغزی را در جهت درمان یا تقویت کارکردهای شناختی تغییر دهد. به همین دلیل، در سالهای اخیر به ابزاری مهم در درمان اختلالات خلقی، شناختی و عصبی تبدیل شده است.
تحریک الکتریکی مغز tdcs برای چه کسانی تجویز میشود؟
استفاده از تحریک الکتریکی مغز tdcs زمانی توصیه میشود که تنظیم فعالیت نورونی بتواند به بهبود عملکردهای شناختی، کاهش علائم اختلالات روان پزشکی یا تقویت مهارتهای ذهنی کمک کند. مهم ترین گروههایی که برای آنها استفاده از tdcs توصیه می شود شامل موارد زیر است:
- افسردگی خفیف تا متوسط: به ویژه بیمارانی که پاسخ ناکامل به روان درمانی یا دارودرمانی دارند.
- اضطراب و اختلالات اضطرابی: از جمله در درمان اضطراب فراگیر، اضطراب اجتماعی و اضطراب عملکرد موثر است.
- اختلال نقص توجه و بیشفعالی adhd ( اگرمی خواهید درباره بیش فعالی بیشتر بدانید مقاله adhd چیست را مطالعه نمایید) در نوجوانان و بزرگسالان: این روش با بهبود کنترل اجرایی، افزایش توجه پایدار و کاهش تکانشگری همراه است و در بسیاری از پژوهشها مؤثر گزارش شده است.
- مشکلات شناختی مانند اختلال حافظه، اختلالات پساآسیبی مغز، یا افت شناختی مرتبط با سن: روش درمانی tdcs از طریق افزایش پلاستیسیته نورونی به تقویت یادگیری، توجه و حافظه کاری کمک می کند.
- افراد مبتلا به دردهای مزمن مانند درد نوروپاتیک، فیبرومیالژیا، میگرن: تحریک قشر پیش پیشانی می تواند پردازش درد را کاهش دهد.
- افراد دارای اختلالات خواب یا بی خوابی مقاوم: تنظیم فعالیت قشر پیش پیشانی به بهبود چرخههای خواب و کاهش برانگیختگی ذهنی کمک می کند.
- بیماران پس از سکته مغزی یا آسیبهای مغزی تروماتیک: جهت بهبود تکلم، حرکت و عملکردهای شناختی، بهخصوص زمانی که توان بخشی نیاز به تقویت دارد.
- اختلالات وسواس (OCD): با هدف تنظیم مدارهای قشری و کاهش افکار مزاحم انجام می شود.
- اختلالات گفتاری و زبانی: مانند آفازی پس از سکته، که در کنار گفتاردرمانی می تواند اثربخشی تمرینها را افزایش دهد.
- کاهش مه ذهنی و خستگی شناختی: بهخصوص در افراد با استرس شغلی بالا یا کسانی که در دوران بازتوانی سلامت روان قرار دارند.
نکته : ابتلا به صرع مانعِ مطلقی برای استفاده از tDCS نیست، اما اجرای این تکنیک با احتیاط فراوان و منوط به تأیید نورولوژیست، کنترل دارویی بیماری، بررسی کانون تشنج و زمان آخرین حمله است؛ حتی یافتههای اخیر اثربخشی تحریک کاتدال را در کاهش تحریکپذیری نواحی هایپراکسایتبل تایید کردهاند. با این حال، در صورت داشتن بیماری صرع فعال و کنترلنشده بودن این اختلال، تشنج یا تغییر داروی اخیر، و عدم تایید پزشک، از اعمال این درمان اجتناب میشود.
نحوه عملکرد تحریک الکتریکی مغز tdcs
tdsc روشی غیرتهاجمی است که با استفاده از جریان مستقیم بسیار ضعیف، فعالیت نورونهای مغز را تنظیم می کند. در این شیوه از دستگاه tdcs استفاده می شود. اگر بخواهیم بدانیم دستگاه tdcs برای چیست، باید گفت این دستگاه جریان کنترل شدهای را از طریق دو الکترود آند و کاتد به نواحی مشخصی از مغز می رساند تا فعالیت آن نواحی را کم یا زیاد کند.
در تحریک آنودال، نورونها فعال تر می شوند و راحت تر پیام عصبی منتشر می کنند. در تحریک کاتودال، فعالیت نورونها کاهش می یابد و از شدت تحریک آنها کم می شود. همین دو نوع اثر باعث می شود که درمان tdcs بتواند مشکلاتی مثل افسردگی، اضطراب، دردهای مزمن یا اختلالات توجه را بهبود دهد، چون هر کدام به تنظیم ناحیهای خاص از مغز نیاز دارند. به طور خلاصه، روش درمانی tdcs با ایجاد تغییرات ملایم در فعالیت سلولهای عصبی، ارتباطات مغزی را متعادل می کند. این تغییرات به بدن آسیبی نمی زنند و بر پایهٔ افزایش یا کاهش توان تغییرپذیری مغز عمل می کنند.
روش درمانی tdcs به چه صورت است؟
در این بخش از سری مقالات روانشناسی کلینیک یاد بررسی می کنیم که دستگاه tdcs چیست و چرا به عنوان یکی از روشهای پیشرفته نورومدولاسیون شناخته میشود؟ در آغاز روش درمانی tdcs متخصص ناحیه هدف را مشخص می کند تا جریان مستقیم دقیقاً به همان بخش برسد. الکترودها روی سر قرار میگیرند و دستگاه جریان بسیار خفیفی را اعمال می کند. این روش بدون درد انجام می شود و تغییرات ملایم در فعالیت مغزی ایجاد میکند. این تغییرات اساس درمان tdcs هستند و اثر آن معمولاً به صورت تدریجی ظاهر می شود.
مزایا و معایب مزایای تحریک الکتریکی مغز tdcs
حال که دانستیم tdcs چیست در ادامه به بررسی مزایا و معایب آن می پردازیم. از جمله مزایای تحریک الکتریکی مغز می توان به:
- غیرتهاجمی بودن
- بدون درد بودن
- ایمنی بالا
- قابلیت تنظیم دقیق فعالیت نورونها با دستگاه تحریک الکتریکی مغز tdcs اشاره کرد که باعث بهبود خلق، تمرکز، حافظه و توانبخشی عصبی می شود.
این روش معایب محدود و جزئی هستند، مانند بروز احساس خفیف سوزن سوزن یا قرمزی پوست در محل قرارگیری الکترود که معمولاً گذرا است. به همین دلیل، درمان tdcs به عنوان یک روش کم خطر و مؤثر در کلینیکهای تخصصی، از جمله کلینیک یاد، انجام می شود.
